Sanktuarium Matki Bożej Rzeszowskiej, Bazylika OO. Bernardynów w Rzeszowie
Menu

Co najbardziej cenisz w naszym Sanktuarium?
A A A
Bazylika

Kościół OO. Bernardynów w Rzeszowie (fot. 1-4) został wybudowany w latach 1610-1629. Fundator - Mikołaj Spytek Ligęza jako wielki czciciel Matki Najświętszej w dokumencie fundacyjnym z 25 marca 1610 roku napisał: "na cześć i chwałę Jego świętą i najświętszej Błogosławionej Pannie Maryi Patronce mojej ofiaruję". Budowla w warstwie architektoniczno - artystycznej prezentuje harmonijne nawarstwienie dwóch dojrzałych stylów - renesansu i wczesnego baroku oraz bardzo bogate dekoracje charakterystyczne dla plastyki rokoka.

 

Wnętrze kościoła zdobią malowidła freskowe z II poł. XVIII wieku przedstawiające sceny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (fot. 5) oraz postaci czterech Ewangelistów: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana na sklepieniu, a także bogate ornamenty roślinne na ścianach. W partii chóru organowego znajdują się postacie św. Franciszka z Asyżu (po prawej) i św. Dominika (po lewej), dwóch wielkich założycieli zakonów żebrzących z XIII w.

 

 Niezwykle ważnym elementem pierwotnego wyposażenia kościoła jest nastawa ołtarza głównego (fot. 6) wzniesione na wysokim podmurowaniu. Autorem rzeźb alabastrowych był Jan Pfister lub Jan Behem. Pochodzi ona z I poł. XVII w. i reprezentuje styl późnorenesansowy. Centralną kwaterę ołtarza wypełnia duża, wykonana z alabastru płaskorzeźba, przedstawiająca opłakiwanie Chrystusa po zdjęciu z krzyża (fot. 7). Wokół tej przejmującej kompozycji umieszczono sześć drewnianych, woskowanych i złoconych płaskorzeźb ze scenami z Męki Pańskiej. Licząc od dołu prawej strony są to: modlitwa Chrystusa w Ogrodzie Oliwnym, biczowanie, koronowanie cierniem, upadek pod krzyżem, przybicie do krzyża, podniesienie krzyża i zdjęcie z krzyża. W dolnej kondygnacji pod predellą umieszczono trzy alabastrowe płaskorzeźby. Na środku przedstawiono postać św. Anny Samotrzeć. Po lewej stronie Archanioła Gabriela, a po prawej Maryję w chwili zwiastowania. Środek górnej kondygnacji przedstawia trzy niewiasty u grobu Chrystusa (część środkowa), Zmartwychwstałego Chrystusa ukazującego się Marii Magdalenie (po lewej) i scenę z Emaus (po prawej). W zwieńczeniu nastawy ołtarzowej znajduje się płaskorzeźba Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a nad całością górują rzeźby Boga Ojca i Ducha Świętego. Ołtarz powstał dzięki fundacji Mikołaja Spytka Ligęzy i początkowo zamykał chór zakonny, co było charakterystyczne dla kościołów bernardyńskich. Do ściany wschodniej został przesunięty w 1862 r.

 

W prezbiterium Na szczególną uwagę zasługują, przypisywane Sebastianowi Sali, pomniki grobowe członków rodu Ligęzów, pochodzące sprzed 1637 r., które tworzą mauzoleum rodowe. Te, naturalnej wielkości rzeźby przedstawiają osiem najwybitniejszych postaci rodu w postawie orantów. Figury zostały wykonane z alabastru i wkomponowane w północną i południową ścianę prezbiterium. Każda postać jest zwrócona w kierunku ołtarza. Siedem z nich ubranych jest w stroje rycerskie, a postać biskupa - w strój pontyfikalny. Nie sposób nie wspomnieć, że jest to najliczniejszy w Europie zbiór orantów wykonanych w alabastrze. Poniżej wnęk pomnikowych zostały wbudowane marmurowe tablice z tekstami o charakterze nekrologów. Na ścianie północnej zobaczymy Mikołaja Ligęzę (fot. 8), ojca fundatora, kasztelana wiślickiego; Zygmunta Ligęzę, cześnika wielkiego koronnego; Stanisława Ligęzę, kasztelana żarnowieckiego i starostę lubaczewskiego, a także fundatora kościoła - Mikołaja Ligęzę z Borku. Ściana południowa prezbiterium przedstawia Hermolusa Ligęzę, podskarbiego wielkiego koronnego; Jana Ligęzę, wojewodę łęczyckiego, Feliksa Ligęzę, arcybiskupa lwowskiego, a także - prawdopodobnie - Jana Ligęzę, syna Jana wojewody łęczyckiego.

 

Prezbiterium kościoła zajmują zakonne stalle (fot. 9) umieszczone przy ścianach po lewej i prawej stronie. Wykonano je z drewna dębowego wg projektu Zygmunta Hendla z Krakowa (1900 r.). Stalle składają się z siedmiu siedzisk obudowanych skrzyniowo, z wysokimi zapleckami i wąskim baldachimem. Całość jest bogato rzeźbiona. Motywy dekoracyjne nawiązują do baroku i regencji.

 

W prezbiterium ustawiono również drewnianą chrzcielnicę (fot. 10) o barokowych cechach formalnych charakterystycznych dla XVII w. Posiada ona formę kielicha z pokrywą zwieńczoną ornamentem złożonym z liści akantu i odwróconej szyszki.

 

Najważniejszym i najcenniejszym zabytkiem rzeszowskiej bazyliki jest figura Madonny z Dzieciątkiem (fot. 11-12), otoczona żywym kultem w kaplicy po prawej stronie kościoła (południowy transept). Ta wykonana z lipowego drewna, późnogotycka rzeźba pochodzi z końca XV lub początku XVI wieku. Dzieło powstało w kręgu krakowskiej szkoły Wita Stwosza. Odkryta w 1513 r. początkowo znajdowała się w drewnianej kaplicy (potem kościółku) postawionej na miejscu objawienia. Rzeźba nosi w sobie cechy tzw. Pięknych Madonn. Sztywna poza Dzieciątka trzymającego w lewej ręce jabłko, a prawą udzielającego błogosławieństwa oraz symbole władzy królewskiej nadają całości ton uroczysty i poważny. Maryja ubrana jest w suknię i bogato zdobiony płaszcz, a na Jej głowie znajduje się korona wykonana z pozłacanego srebra, dekorowana ozdobnymi kamieniami. Dzieciątko ma podobną suknię i koronę na główce.

 

Wystrój kaplicy (fot. 13), w której umieszczona jest figura Maryi z Dzieciątkiem, pochodzi z I poł. XVIII wieku. Fundatorem tego miejsca był Jerzy Ignacy Lubomirski. Figura znajduje się w centralnym punkcie barokowego ołtarza wykonanego z drewna i pokrytego złoceniami. Po bokach, na obrazach mających kształt medalionów zostały przedstawione sceny z życia Matki Bożej (zwiastowanie, nawiedzenie św. Elżbiety, narodzenie Chrystusa, ofiarowanie w świątyni, oraz wniebowzięcie Maryi). Ołtarz został zwieńczony owalnym obrazem przedstawiającym Matkę Bożą Niepokalaną. Podtrzymują go dwa anioły, a nad nim unosi się Duch Święty i Bóg Ojciec. Na ścianach kaplicy umieszczono obrazy wotywne przedstawiające łaski otrzymane za przyczyną Matki Bożej Rzeszowskiej.

 

Po lewej stronie kościoła (północny transept), naprzeciwko cudownej kaplicy Matki Bożej, znajduje się kaplica Jezusa Cierpiącego (fot. 14). Pochodzi ona z II poł. XVIII wieku i została wykonana w stylu barokowym. Drewniany ołtarz z bogatą ornamentyką pochodzi z I ćwierci XVIII wieku. Zdobi go centralnie umieszczony manierystyczny obraz Chrystusa u Słupa z II poł. XVII wieku i dwa rokokowe posągi: Mojżesza (po lewej) i Aarona (po prawej) z I poł. XVIII w. wyposażone w atrybuty tablic Dekalogu oraz nakrytej puszki i mitra, będącej symbolem godności arcykapłańskiej. W niszy nad zwieńczeniem znajduje się "Chusta św. Weroniki".

 

Po lewej stronie na ścianie obok kaplicy Jezusa Cierpiącego została umieszczona ambona (fot. 15)z XVIII w. Zdobią ją złocone ornamenty. Na zaplecku umieszczono rzeźbę przedstawiającą putta podtrzymujące otwartą księgę. Baldachim został zakończony kulą z rzeźbą św. Jana Kapistrana, założyciela pierwszego klasztoru Bernardynów w Polsce.

 

W kościele znajdują się jeszcze cztery ołtarze. Licząc od wielkiego ołtarza po lewej stronie nawy znajduje się ołtarz św. Franciszka z Asyżu, i po prawej - św. Antoniego z Padwy. Dwa pozostałe usytuowano w północno-wschodnim i południowo-wschodnim narożniku bazyliki. Są to - odpowiednio - ołtarz św. Józefa, a także ołtarz św. Jana z Dukli. Architektura nastaw oraz dekoracje ornamentalne prezentują styl rokokowy.

Pierwszy z nich to ołtarz św. Franciszka z Asyżu (fot. 16), założyciela Zakonu Braci Mniejszych. Znajduje się on przy tęczy po lewej stronie. Pochodzi z połowy XVIII wieku, a w jego centrum znajduje się późnobarokowy obraz olejny "Św. Franciszek z Chrystusem" (XVIII w.). Na cokołach między kolumnami umieszczono dwie drewniane, polichromowane rzeźby. Po lewej - bł. Czesław (dominikanin), a po prawej - św. Florian, męczennik, patron pożarnictwa.

 

Po przeciwległej stronie, tuż obok wejścia do kaplicy Matki Bożej, stoi ołtarz św. Antoniego z Padwy (fot. 17). Pochodzi z II poł. XVIII w., a jego centralną część stanowi obraz przedstawiający Świętego z Dzieciątkiem Jezus na ręku. Dopełnienie całości stanowią dwie drewniane i polichromowane figury, po lewej - św. Stanisława ze Szczepanowa, biskupa i męczennika z XI w., po prawej - św. Wojciecha, biskupa i męczennika z X w.. Postacie obu tych świętych patronów Polski trzymają w rękach pastorały i księgi, atrybuty swoich godności. Ich głowy wieńczą biskupie mitry. Nad obrazem i figurami umieszczono rzeźbę św. Jana z Dukli w ekstazie.

 

Ołtarz św. Józefa (fot. 18) pochodzi z II poł. XVIII wieku i został usytuowany po lewej stronie nawy. Obraz Świętego z Dzieciątkiem Jezus (ok. poł. XVIII w.) wypełnia centralną część nastawy ołtarzowej. Po lewej jego stronie znajduje się figura św. Anny, a po prawej - św. Joachima, rodziców Matki Bożej. W zwieńczeniu ołtarza umieszczono obraz św. Jana Nepomucena, męczennika i patrona spowiedników.

 

Po prawej stronie nawy bazyliki znajduje pochodzący z II poł. XVIII w. ołtarz św. Jana z Dukli (fot. 19). Obraz znajdujący się w centrum przedstawia Świętego w ekstazie, w czasie której widzi postać Matki Bożej z Dzieciątkiem na ręku. Po lewej stronie umieszczono rzeźbę św. Jana Chrzciciela z krzyżem w prawej ręce, a po prawej - św. Barbarę trzymającą kielich z hostią. Zwieńczenie ołtarza stanowi scena stygmatyzacji św. Franciszka z Asyżu. Pod obrazem św. Jana umieszczono niewielki obraz św. Szymona z Lipnicy, świętego Bernardyna kanonizowanego przez papieża Benedykta XVI w 2007 r.

 

Chór muzyczny (fot. 20-21) pochodzi z połowy XVIII w. Został wykonany z rzeźbionego drewna pokrytego polichromią i złoceniami. Parapet zdobiony jest instrumentami muzycznymi. Na ich tle znajduje się kłąb obłoków z siedzącym nad nim aniołkiem. Postacie putt zdobią też filary i boczne konsole.

 

Obecne, drugie już w historii kościoła, organy (fot. 20) zostały zbudowane w 1776 r. przez Wojciecha Szyplewskiego z Pilzna. Były to organy o dwóch manuałach bez pedału i miały dwanaście głosów. Do dziś zachował się zabytkowy prospekt organowy utrzymany w stylu rokokowym, zdobiony dekoracją snycerską i złocony. Instrument był poddawany kilku przebudowom. Aktualnie składa się z dwóch manuałów i pedału oraz dysponuje 23 głosami.

 

Nie sposób nie wspomnieć o ołtarzu Świętego Krzyża (fot. 22) znajdującym się obecnie w korytarzu łączącym kościół z klasztorem. Należy on do najstarszych zabytków rzeszowskiego kościoła, a został wykonany z marmuru i alabastru. Jest przypisywany znakomitemu artyście Sebastianowi Sali. Centralną jego część stanowi Krzyż, któremu niegdyś towarzyszyły dwie figury: Matki Bożej Bolesnej i św. Jana. Pod ołtarzem złożono doczesne szczątki fundatorów sanktuarium. Dolną część ołtarza stanowi pamiątkowa tablica z inwokacją i wspomnieniem o fundacji Mikołaja Spytka Ligęzy. Na gzymsach po lewej i prawej stronie znajdują się rzeźby geniuszów śmierci.

 

Po lewej stronie ołtarza w niewielkiej wnęce umieszczono drewnianą i polichromowaną rzeźbę Chrystusa Bolesnego z XVIII w. (fot. 23).

 

Fotografie: Adam Krzykwa, Tadeusz Poźniak, Zdzisław Świeca, Wiktor P. Tokarski OFM, Rafał Zabawa

© Klasztor OO. Bernardynów w Rzeszowie

1. Widok ogólny Bazyliki

1. Widok ogólny Bazyliki

2. Widok na Bazylikę od ulicy Sokoła

2. Widok na Bazylikę od ulicy Sokoła

3. Widok na Sanktuarium z wieżowca

3. Widok na Sanktuarium z wieżowca

4. Wnętrze Bazyliki

4. Wnętrze Bazyliki

5. Malowidła freskowe na sklepieniu

5. Malowidła freskowe na sklepieniu

6. Ołtarz główny

6. Ołtarz główny

7. Opłakiwanie Chrystusa

7. Opłakiwanie Chrystusa

8. Pomnik rodowy Mikołaja Spytka Ligęzy

8. Pomnik rodowy Mikołaja Spytka Ligęzy

9. Fragment stall zakonnych

9. Fragment stall zakonnych

10. Chrzcielnica

10. Chrzcielnica

11. Figura Madonny z Dzieciątkiem - Matka Boża Rzeszowska

11. Figura Madonny z Dzieciątkiem - Matka Boża Rzeszowska

12. Matka Boża Rzeszowska

12. Matka Boża Rzeszowska

13. Kaplica Matki Bożej Rzeszowskiej

13. Kaplica Matki Bożej Rzeszowskiej

14. Kaplica Chrystusa Cierpiącego

14. Kaplica Chrystusa Cierpiącego

15. Ambona

15. Ambona

16. Ołtarz św. Franciszka z Asyżu

16. Ołtarz św. Franciszka z Asyżu

17. Ołtarz św. Antoniego z Padwy

17. Ołtarz św. Antoniego z Padwy

18. Ołtarz św. Józefa

18. Ołtarz św. Józefa

19. Ołtarz św. Jana z Dukli

19. Ołtarz św. Jana z Dukli

20. Chór muzyczny

20. Chór muzyczny

21. Detal chóru organowego

21. Detal chóru organowego

22. Ołtarz Świętego Krzyża

22. Ołtarz Świętego Krzyża

23. Rzeźba Chrystusa Bolesnego

23. Rzeźba Chrystusa Bolesnego
 
 

X Nie pokazuj więcej Strona używa plików cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki, aby usprawnić korzystanie z niej i do celów
statystycznych. Jeżeli nie blokujesz tych plików, to wyrażasz zgodę na ich używanie i zapisywanie na Twoim urządzeniu.